Ethan Mollick, profesor z Wharton, wypuścił w zeszłym tygodniu ósmy przewodnik po narzędziach AI. Przeczytałem go i pomyślałem: świetny tekst, ale dla marketerów czy analityków. Dlatego przeredagowałem go pod nas. Z naszymi przykładami i naszymi problemami. Bo pytanie “którego AI używać” jest w 2026 dużo trudniejsze niż rok temu.
To nie jest już gadanie z botem
Do niedawna “używanie AI” wyglądało tak: wchodzisz na stronę, piszesz pytanie, dostajesz odpowiedź, piszesz następne pytanie. Taki ping-pong.
W ostatnich miesiącach to się zmieniło. AI zaczęło pracować jak agent: dajesz mu zadanie i on je robi. Sam używa narzędzi, sam sprawdza wyniki. Jak praktykant, który dostał instrukcje rano i wraca po południu z gotową robotą.
Przez tę zmianę musisz teraz wiedzieć o trzech rzeczach zamiast jednej.
Trzy rzeczy: Model, Aplikacja, Uprząż
Model to mózg AI. Trzy największe to GPT-5.2 (OpenAI), Claude Opus 4.6 (Anthropic) i Gemini 3.1 Pro (Google). Model decyduje o tym jak dobrze AI myśli, pisze, liczy i analizuje. Kiedy ktoś mówi “Claude lepiej pisze” albo “ChatGPT lepiej liczy”, mówi o modelu.
Aplikacja to program, w którym tego modelu używasz. Strona chatgpt.com, claude.ai, gemini.google.com albo aplikacja na telefonie. Ale coraz częściej pojawiają się inne: narzędzia do kodowania, rozszerzenia do Excela i PowerPointa, programy desktopowe.
Uprząż to ta część, o której mało kto wie, a która robi największą różnicę. Uprząż pozwala AI korzystać z narzędzi i wykonywać wielokrokowe zadania samodzielnie. Jak uprząż konna zmienia siłę konia w ciągnięcie pługa, tak uprząż AI zmienia mądrość modelu w prawdziwą robotę.
Przykład z mojego podwórka. Claude Opus 4.6 w okienku czatu na claude.ai to jedno doświadczenie. Możesz z nim pogadać o wycenach. Ale ten sam Claude Opus 4.6 w Claude Code, gdzie ma dostęp do komputera, terminala i może łączyć narzędzia w całe procesy? Możesz mu powiedzieć “zbuduj mi kalkulator narzutu z moim cennikiem” i wrócić za godzinę do gotowego narzędzia. Ten sam mózg, inne możliwości.
Do niedawna nie musiałeś o tym wiedzieć. Model był produktem, aplikacja to strona, uprząż prawie nie istniała. Dziś ten sam model zachowuje się zupełnie inaczej w zależności od tego, w jakim narzędziu go używasz.
Które modele teraz
Trzy największe modele są bardzo zbliżone możliwościami i robią mniej błędów niż kiedykolwiek. Ale żeby używać ich na poważnie, musisz mieć płatne wersje. Minimum 80-100 zł miesięcznie za pełny plan (Plus/Pro). OpenAI ma też tańszy plan Go za ok. 33 zł/mies., ale z mniejszymi limitami i wolniejszymi modelami. Żeby poczuć jak AI naprawdę działa, lepiej zacząć od pełnego planu.
Za te pieniądze dostajesz dwie rzeczy: wybór modelu i dostęp do mocniejszych wersji. To ważne, bo darmowe wersje są wyraźnie słabsze. Szybsze i fajniejsze do pogaduszek, ale mniej dokładne. Kiedy widzisz w internecie przykład jak AI wymyśla bzdury, to prawie zawsze ktoś używa darmowej wersji.
Trójka frontowa:
- Claude Opus 4.6 od Anthropic. Najlepszy do pisania, analizy dokumentów i myślenia. Mój główny model do pracy.
- Gemini 3.1 Pro od Google. Najnowszy, wypuszczony 19 lutego. Google mocno poprawił rozumowanie i analizę, widać to przy pracy z dokumentami. Najlepiej zintegrowany z Google (Arkusze, Docs, Gmail) i ogarnia więcej tekstu naraz niż konkurenci.
- GPT-5.2 Thinking od OpenAI. Najsilniejszy w matematyce, kodowaniu i analizie danych. W wersji Pro (droższej) to prawdopodobnie najmocniejszy model na rynku.
Dla większości ludzi różnice między nimi są na tyle małe, że ważniejsza jest aplikacja i uprząż niż sam model. Wybierz ten, z którym lepiej Ci się pracuje.
Wybierz właściwy model, bo domyślny jest słaby
Wszystkie trzy firmy utrudniają ten wybór. Domyślnie dostajesz słabszą wersję. A różnica między domyślnym a mocnym modelem jest jak między Maluchem a BMW.
ChatGPT: Darmowi użytkownicy dostają GPT-5.2 Instant, nie pełne GPT-5.2. Jeśli płacisz, zawsze ręcznie wybieraj GPT-5.2 Thinking Extended. Nie zostawiaj na “auto”.
Gemini: Opcje to Flash, Thinking i Pro. Flash to szybki, ale słabszy. Thinking to Flash z dodatkowym myśleniem. Pro to pełna wersja. Zawsze wybieraj 3.1 Pro albo Thinking. Wszystkie płatne plany dają dostęp do Pro.
Claude: Wybierz Opus 4.6 i włącz “extended thinking”. Sonnet 4.6 też jest dobry, ale Opus mocniejszy.
GPT-5.2 Pro, najmocniejszy model OpenAI, jest dostępny nie tylko na drogim planie Pro (200$/mies.), ale też na planach Team. Warto wiedzieć.
Co potrafią czaty
Większość ludzi używa AI przez stronę albo aplikację na telefonie. I w ostatnich miesiącach te narzędzia zaczęły się od siebie poważnie różnić.
Każdy z trzech ma w pakiecie coś innego. Gemini ma generator obrazów i wideo, tryb nauki i Deep Research. ChatGPT ma generator obrazów, Deep Research i ChatGPT Agent, który sam przeszukuje internet, wypełnia formularze i zbiera dane. Claude ma Deep Research i tryb nauki przez Projekty. Mniej bajerów, ale narzędzia do pracy mocniejsze.
Dla Ciebie te bajery są mniej ważne. Ważniejsza jest uprząż, czyli co AI potrafi zrobić poza gadaniem.
Claude i ChatGPT potrafią pisać i uruchamiać kod, tworzyć pliki, robić zaawansowany research. Obie dają gotowe arkusze i prezentacje. ChatGPT Agent (dawniej Operator) idzie dalej, bo sam otwiera strony, klika i wypełnia formularze w Twojej przeglądarce. Gemini tego nie robi bezpośrednio, ale eksportuje dane jednym kliknięciem do Google Sheets i tworzy slajdy przez tryb Canvas.
Co to znaczy w praktyce? Możesz wrzucić do ChatGPT albo Claude plik Excel z kosztorysem i powiedzieć “sprawdź mi marżę na każdej pozycji i znajdź gdzie tracę”. Dostajesz gotowy arkusz z analizą. W Gemini efekt podobny, ale przez Google Sheets.
GPT-5.2 Pro z pełną uprzężą to naprawdę mocny model. To ten, który pomógł wyprowadzić nowy wynik w fizyce teoretycznej. Mnie pomaga w analizie danych. Wrzucam mu Excela z historią zleceń, mówię “znajdź wzorce, pokaż gdzie tracę pieniądze” i dostaję analizę rentowności z konkretnymi wnioskami.
Narzędzia agentowe
Czaty to tam, gdzie większość ludzi spotyka AI. Ale coraz częściej prawdziwa praca dzieje się w innych narzędziach, z mocniejszą uprzężą.
Claude Code i OpenAI Codex
Narzędzia dla programistów, ale nie tylko. Dajesz AI dostęp do terminala i pozwalasz mu samodzielnie pisać, uruchamiać i testować kod. Opisujesz co chcesz i AI to buduje. Wraca z gotowym wynikiem albo pyta, kiedy utknie.
Mollick opisuje jak poprosił Claude Code o zrobienie 80 tomów książek z wagami modelu GPT-1, ze stroną internetową, płatnościami i drukiem na żądanie. W godzinę. Bez dotykania kodu.
Moja wersja: poprosiłem Claude Code o zbudowanie systemu wycen z moim cennikiem, który generuje oferty w PDF. Opisałem jak wygląda mój proces, jakie pozycje uwzględniam, jaki format ma mieć oferta. Za dwie godziny miałem działający prototyp. Nie jestem programistą. Opisuję co ma być i dostaję wynik.
Jeśli kiedykolwiek chciałeś narzędzie dopasowane do Twojej firmy, ale nie miałeś budżetu na programistę, teraz możesz je po prostu opisać i dostać.
Claude for Excel i Claude for PowerPoint
Anthropic wypuścił w ostatnich miesiącach dwa rozszerzenia do Microsoft Office. Oba działają jako panel boczny w programie. Mówisz Claude co ma zrobić, a on pracuje bezpośrednio w Twoim pliku.
Claude for Excel (dostępny na wszystkich płatnych planach od stycznia 2026) działa jak młodszy analityk siedzący obok Ciebie. “Przelicz wszystkie pozycje z narzutem 45% i dodaj kolumnę z ceną końcową.” “Porównaj koszty materiałów z trzech ostatnich zleceń i pokaż gdzie przekroczyłem budżet.” Wyniki lądują bezpośrednio w komórkach Excela, z linkami do każdej komórki, którą Claude użył w obliczeniach. Łatwo sprawdzić, czy dobrze policzył.
Claude for PowerPoint (od lutego 2026, beta) buduje slajdy z Twoich szablonów firmowych, zachowując czcionki, kolory i układ. Możesz mu powiedzieć “zrób prezentację oferty na ocieplenie, dane weź z tego arkusza” i dostajesz gotowy deck do wysłania klientowi. Edytuje poszczególne slajdy bez regenerowania całości.
Google ma integrację z Arkuszami, ale nie tak głęboko. OpenAI nie ma odpowiednika tych rozszerzeń.
Claude Cowork
Anthropic wypuścił w styczniu nową zakładkę w aplikacji Claude Desktop, obok “Chat” i “Code”. Cowork to agent desktopowy dla ludzi, którzy nie programują. Działa w wirtualnej maszynie na Twoim komputerze, ma dostęp do wybranych folderów z plikami i do przeglądarki.
Mówisz mu co ma zrobić. Poukładaj te faktury. Wyciągnij dane z tych PDF-ów do arkusza. Przygotuj podsumowanie z tych dokumentów. Claude robi plan, dzieli na kroki i wykonuje je po kolei. Ty w tym czasie możesz robić coś innego.
OpenAI Codex też potrafi dużo, ale inaczej. Codex pracuje głównie przez kod i terminal, Cowork przez przeglądarkę i pliki. Codex jest mocniejszy przy zadaniach technicznych, Cowork lepiej radzi sobie z codziennymi rzeczami jak ogarnianie dokumentów. Warto spróbować obu.
Oba narzędzia to wczesne wersje, zjadają szybko limity. Ale jasno pokazują dokąd to zmierza: AI, które robi Twoją robotę biurową, a nie tylko o niej gada.
NotebookLM
Google’owy NotebookLM rozwiązuje inny problem: jak ogarnąć dużo informacji naraz. Wrzucasz dokumenty, filmy z YouTube, strony internetowe, własne pliki i NotebookLM buduje z tego bazę wiedzy. Możesz ją przeszukiwać, zadawać pytania i generować z niej materiały.
Co z tego wychodzi? Dużo. NotebookLM potrafi teraz zrobić z Twoich dokumentów podcast audio z dwoma prowadzącymi, wideo-podsumowanie (w ponad 10 stylach, od wykładu po rozmowę przy kawie), slajdy z eksportem do PowerPointa, fiszki do nauki, quizy i mapy myśli. Od niedawna ma też Deep Research, czyli sam szuka dodatkowych informacji w internecie i łączy je z Twoimi źródłami.
Dla budowlańca: wrzuć normy techniczne, swoje cenniki, dokumentacje producenta i specyfikacje. Potem pytaj: “Jaki materiał do izolacji fundamentów przy wysokim poziomie wód gruntowych?” Dostajesz odpowiedź opartą na Twoich dokumentach, nie na ogólnej wiedzy z internetu. Albo wrzuć dokumentację od producenta i powiedz “zrób mi podsumowanie w slajdach, które pokażę ekipie” i dostajesz gotową prezentację do pobrania w PowerPoint.
NotebookLM jest darmowy w podstawowej wersji. Plan Plus (250 notebooków, więcej źródeł, priorytetowy dostęp) kosztuje ok. 80 zł/mies. Do wypróbowania wystarczy darmowy.
OpenClaw
Wspominam o tym, bo Mollick wspomina i bo kilka osób pytało. OpenClaw to open-source’owy agent AI, który poszedł viralowo pod koniec stycznia. Działa lokalnie lub na zewnętrznym serwerze, łączy się z dowolnym modelem i gadasz z nim przez WhatsApp, Telegram lub Chat Google. Brzmi świetnie, ale trzeba wiedzieć co się robi i jakie uprawnienia daje. Część ludzi instaluje takiego agenta bez fundamentalnej wiedzy o cyberbezpieczeństwie. I w ten sposób ryzykują nie tylko wyciek swoich danych, ale również otwarty dostęp do agenta, skrzynek pocztowych i komputera dla nawet podrzędnych hakerów.
Kiedy instaluję agentów dla moich klientów, zawsze totalnie zabezpieczam dostęp do takiego systemu. Dostęp tylko z wybranych kont na Whatsapp czy innych komunikatorów.
Co z tym zrobić
Dużo informacji. Uproszczę.
Jeśli jeszcze nie używasz AI na poważnie: Wybierz jedno narzędzie (ChatGPT, Claude albo Gemini), zapłać za pełny plan (80-100 zł miesięcznie) i wybierz mocniejszy model. Potem zacznij od prawdziwego zadania. Nie pytaj go “jak wycenić dach”. Wrzuć mu swój kosztorys z Excela i powiedz “sprawdź mi marżę na każdej pozycji”. Wrzuć mu maila od klienta, który się nie odzywa, i powiedz “przygotuj follow-up”. Daj mu zapotrzebowanie materiałowe i powiedz “policz ile tego potrzebuję na cały budynek”. Jedno prawdziwe zadanie nauczy Cię więcej niż dziesięć artykułów.
Jeśli już używasz czatów: Spróbuj narzędzi agentowych. NotebookLM jest darmowy, łatwy na start. Wrzuć swoje dokumenty i zobacz co wyjdzie. Jeśli masz Excela i płatnego Claude, zainstaluj Claude for Excel, bo to od razu zmieni Ci pracę z kosztorysami. A jeśli chcesz pójść głębiej, Claude Code albo Codex potrafią zbudować Ci narzędzia dopasowane do Twojej firmy. Opisujesz co chcesz, AI buduje. Jeśli Excel już Ci nie wystarcza, to właśnie te narzędzia mogą być następnym krokiem.
Jedno zdanie na koniec: AI przeszło od gadania do robienia. Kto nauczy się teraz zarządzać takim agentem, ten nie będzie się stresował kolejnymi zmianami. A zmiany będą szybkie.